Ashiya मा घर उत्तराधिकारमा पाउनु—उत्तराधिकार कर सम्पत्ति बाँडफाँट कर तिर्ने रकमको वास्तविकता र तयारी सुरु गर्ने तरिका

Ashiya को घर धेरै मानिसका लागि जीवनकै सबैभन्दा ठूलो सम्पत्ति हो। अनि कुनै न कुनै दिन त्यो सम्पत्ति “उत्तराधिकारमा पाउने/छोडेर जाने” अवस्था आउँछ। अघिल्लो पटक हामीले Ashiya को घरलाई “सम्पत्ति” का रूपमा हेर्ने विषयमा चर्चा गरेका थियौँ। त्यस सम्पत्तिको उच्च मूल्य उत्तराधिकारको अवस्थामा नै सबैभन्दा स्पष्ट रूपमा—र धेरैजसो गम्भीर वास्तविकताका रूपमा—देखा पर्छ।

“आमाबुबाको Ashiya स्थित घर उत्तराधिकारमा पाउने भएँ”, “भविष्यमा सन्तानका लागि छोडेर जानेछु।” त्यस्तो बेला आत्तिनु नपरोस् भनेर Ashiya मा उत्तराधिकारका क्रममा के हुन्छ र पहिलेबाट के-कस्तो तयारी गर्न सकिन्छ भन्ने कुरा यहाँ व्यवस्थित रूपमा बुझौँ।

Ashiya मा उत्तराधिकारको भार किन बढी हुने गर्छ?

Ashiya को उत्तराधिकारमा यस सहरका विशेष तीनवटा परिस्थिति एकैसाथ जोडिन्छन्।

① मूल्याङ्कन रकम उच्च हुने भएकाले उत्तराधिकार कर पनि महँगो हुन सक्छ। उत्तराधिकार कर लाग्ने वा नलाग्ने सीमा (आधारभूत छुट) “3,000万円＋600万円×कानुनी उत्तराधिकारीको संख्या” हो। Ashiya मा जग्गाको मूल्य उच्च हुनुका साथै निरन्तर बढिरहेकाले जग्गा र भवनको मूल्यले मात्रै पनि यो सीमा धेरै नाघ्ने अवस्था असामान्य होइन। “हामीसँग त त्यति धेरै नगद छैन” भन्ने परिवारसमेत घरजग्गाको मूल्याङ्कन रकमकै कारण करको दायरामा पर्न सक्छन्।

② सम्पत्ति घरजग्गामा केन्द्रित हुँदा “बाँड्न गाह्रो र कर तिर्न कठिन” हुन्छ। सामान्यतया उत्तराधिकार सुरु भएको थाहा पाएको मितिको भोलिपल्टदेखि 10 महिनाभित्र उत्तराधिकार कर नगदमै एकमुष्ट तिर्नुपर्छ। तर Ashiya मा उत्तराधिकारबाट प्राप्त हुने सम्पत्तिको ठूलो हिस्सा “बाँड्न गाह्रो र तत्काल नगदमा रूपान्तरण गर्न नसकिने घर तथा जग्गा” हुन्छ। उत्तराधिकारी धेरै भए बाँडफाँटको तरिकालाई लिएर विवाद हुन सक्छ र कर तिर्न आवश्यक रकम (नगद) अपुग हुने समस्या पनि प्रायः देखा पर्छ।

③ बेच्न खोज्दा पनि महँगा सम्पत्तिका लागि समय लाग्छ। अघिल्लो पटक उल्लेख गरेझैँ Ashiya का महँगा सम्पत्तिका सम्भावित खरिदकर्ता सीमित हुन्छन्। प्रतिष्ठित हवेलीस्तरका सम्पत्तिको कारोबार सार्वजनिक रूपमा नआई भित्री रूपमा हुने पनि धेरै भएकाले बिक्री गर्न समय लाग्छ। “उत्तराधिकार कर तिर्नका लागि बेच्ने” योजना बनाए पनि 10 महिनाको समयसीमाभित्र बिक्री हुन्छ भन्ने निश्चित हुँदैन—Ashiya को उत्तराधिकारमा रहेको सबैभन्दा कठिन पासो यही हो।

जानिराख्नुपर्ने “कानुनी व्यवस्थारूपी हतियार”

अर्कोतर्फ, भार उल्लेखनीय रूपमा घटाउन सक्ने व्यवस्थाहरू पनि छन्। तिनलाई सही रूपमा प्रयोग गर्न सकिन्छ कि सकिँदैन भन्ने कुराले तिर्नुपर्ने कर रकममा साँच्चिकै अङ्ककै तहमा फरक पर्न सक्छ।

• पति वा पत्नीका लागि कर छुट：पति वा पत्नीले उत्तराधिकारमा पाउने हिस्सामध्ये 1億6,000万円 (वा कानुनी उत्तराधिकार हिस्सा) सम्म उत्तराधिकार कर लाग्दैन।
• सानो आवासीय जग्गा आदिसम्बन्धी विशेष छुट：मृतकको घर रहेको जग्गाले निश्चित सर्त पूरा गरेमा 330㎡ सम्मको मूल्याङ्कन रकम 80% घटाउन सकिन्छ। उत्तराधिकार कर कम गर्ने यो सबैभन्दा प्रभावकारी उपाय हो।
• जीवन बीमाको करमुक्त सीमा：“500万円×कानुनी उत्तराधिकारीको संख्या” सम्म करमुक्त हुन्छ। रकम नगदमै प्राप्त हुने भएकाले कर तिर्ने रकमको व्यवस्था गर्न Ashiya को उत्तराधिकारसँग विशेष रूपमा उपयोगी तयारी हो।

Ashiya मा विशेष ध्यान दिनुपर्ने कुरा：“जग्गा जति ठूलो, पूर्ण रूपमा जोगाउन उति कठिन”

यहाँ यस शृङ्खलाका पाठकहरूले विशेष रूपमा बुझ्नुपर्ने एउटा विषय छ। सबैभन्दा प्रभावकारी उपाय मानिने सानो आवासीय जग्गा आदिसम्बन्धी विशेष छुटबाट 80% मूल्य घटाउन मिल्ने क्षेत्रफल 330㎡ सम्म मात्रै हो।

तर क्षेत्रसम्बन्धी लेखमा उल्लेख भएझैँ Rokurokusocho मा भवन निर्माण सम्झौताले जग्गाको न्यूनतम क्षेत्रफल 400㎡ तोकेको छ। यसको अर्थ Rokurokuso स्थित घर उत्तराधिकारमा पाए पनि 80% छुट 330㎡ सम्म मात्रै लागू हुन्छ र बाँकी जग्गामा उच्च मूल्याङ्कन रकमकै आधारमा कर लाग्छ—अर्थात् Ashiya का फराकिला हवेलीहरूलाई विशेष छुटले मात्रै पूर्ण रूपमा जोगाउन सकिँदैन। ठूलो जग्गा Ashiya को आकर्षण त हो नै, साथै उत्तराधिकारका दृष्टिले अझ बढी तयारी आवश्यक पर्ने सम्पत्ति पनि हो।

“उत्तराधिकारमा पाएको Ashiya को पुर्ख्यौली घर के गर्ने?” तीन विकल्प

उत्तराधिकारमा घर पाएपछि मुख्य रूपमा तीनवटा विकल्प हुन्छन्।

1. बस्ने……आफू वा आफ्नो परिवारले त्यहीँ बसाइलाई निरन्तरता दिने। यो सानो आवासीय जग्गा आदिसम्बन्धी विशेष छुटका सर्तसँग सम्बन्धित भएकाले त्यहाँ को बस्छ भन्ने कुराले कर रकममा प्रभाव पार्छ।
2. भाडामा दिने……भाडामा लगाएर स्वामित्व कायम राख्ने। सम्पत्तिको मूल्य सजिलै नघट्ने Ashiya मा यो प्रभावकारी विकल्प हो, तर व्यवस्थापनको झन्झट र विशेष छुटको व्यवहार परिवर्तन हुने कुरामा ध्यान दिनुपर्छ।
3. बेच्ने……नगदमा रूपान्तरण गरी बाँडफाँट र कर भुक्तानीमा प्रयोग गर्ने। तर माथि उल्लेख गरेझैँ महँगा सम्पत्ति बेच्न समय लाग्ने भएकाले चाँडै प्रक्रिया सुरु गर्नु महत्त्वपूर्ण हुन्छ।

सही विकल्प कुन हो भन्ने कुरा परिवारको संरचना, अन्य सम्पत्ति र कर तिर्ने रकम उपलब्ध छ कि छैन भन्ने आधारमा फरक हुन्छ। विशेष गरी पति वा पत्नी जीवित रहेको अवस्थामा अर्को उत्तराधिकार (दोस्रो चरणको उत्तराधिकार) सम्मलाई ध्यानमा नराखे तत्कालको छुट पूरै प्रयोग गर्दा अर्को पुस्ताको भार एक्कासि बढ्न पनि सक्छ।

तयारी “जीवित छँदै” सुरु हुन्छ

Ashiya को उत्तराधिकारमा सबैभन्दा प्रभावकारी कुरा वास्तवमा मृत्युअघि गरिने तयारी हो। उत्तराधिकार सुरु भइसकेपछि प्रयोग गर्न सकिने विकल्पहरू एकैपटक धेरै कम हुन्छन्।

जीवित छँदै गरिने सम्पत्ति हस्तान्तरण पनि त्यसमध्येको एक हो। हरेक वर्ष 110万円 सम्म उपहार कर नलाग्ने व्यवस्था अझै कायम छ। तर 2024 वा त्यसपछि दिइएको सम्पत्तिका हकमा मृत्युअघिको निश्चित अवधिमा गरिएको हस्तान्तरणलाई पुनः उत्तराधिकार सम्पत्तिमा समावेश गरी हिसाब गर्ने “फिर्ता समावेश” अवधि पहिलाको 3 वर्षबाट चरणबद्ध रूपमा 7 वर्ष पुर्‍याइँदै छ (पूरै 7 वर्षको अवधि लागू हुने व्यवस्था 2031 वा त्यसपछि हुने उत्तराधिकारबाट सुरु हुन्छ)। सरल भाषामा भन्नुपर्दा, जति चाँडो सुरु गर्‍यो, उति फाइदा हुन्छ। साथै, उत्तराधिकारका बेला हिसाब मिलाउने कर प्रणालीमा पनि वार्षिक 110万円 को आधारभूत छुट थपिएकाले विकल्पहरू फराकिला भएका छन्।

तर कुन व्यवस्था कसरी संयोजन गर्ने, जग्गाको मूल्याङ्कन कसरी गर्ने, सम्पत्ति कसरी बाँड्ने र कर तिर्ने रकम कसरी जुटाउने—यी विषयमा विशेषज्ञको सल्लाहबिना निर्णय गर्दा उल्टै घाटा हुन सक्छ।

त्यसैले Ashiya को उत्तराधिकारका लागि “टोली” बनाएर तयारी गर्नुहोस्

Ashiya को उत्तराधिकार एउटै विशेषज्ञताले मात्र समाधान हुँदैन। जग्गाको मूल्याङ्कन र बिक्रीको अवस्था बुझ्ने घरजग्गा विशेषज्ञ, कर योजना बनाउने उत्तराधिकार मामिलामा दक्ष कर लेखापाल, आर्थिक योजना तयार गर्ने FP, र बाँडफाँटलाई अन्तिम रूप दिने न्यायिक लेखन व्यवसायी तथा वकिल—यी सबैको संयुक्त क्षमता आवश्यक हुन्छ।

विशेष गरी Ashiya मा “जग्गाको मूल्याङ्कन कति गर्ने र आवश्यक पर्दा कसलाई बेच्न सकिन्छ” भन्ने जान्ने घरजग्गा विशेषज्ञको दृष्टिकोण र “कसरी बाँड्ने र कति कर तिर्ने” भन्ने योजना बनाउने कर लेखापालको दृष्टिकोण दुवै उत्तिकै अपरिहार्य छन्। उत्तराधिकार सुरु भएपछि हतारमा विशेषज्ञ खोज्नुको सट्टा सम्पत्ति आफ्नो स्वामित्वमा रहेको “अहिले नै” परामर्श लिन सकिने व्यक्ति खोजेर राख्नु आवश्यक छ। Ashiya को घरजस्तो ठूलो सम्पत्ति अर्को पुस्तालाई व्यवस्थित रूपमा हस्तान्तरण गर्ने पहिलो कदम यही हो।

※यो लेख सामान्य व्यवस्थाहरूको व्याख्या हो। कर रकम र लागू हुने सर्तहरू व्यक्तिको परिस्थितिअनुसार फरक हुन्छन् र कानुनी व्यवस्था पनि संशोधन हुन सक्छ। वास्तविक निर्णय लिनुअघि कर लेखापाललगायत विशेषज्ञसँग अनिवार्य रूपमा परामर्श गर्नुहोस्।