芦屋市 (Ashiya City) को 六麓荘町 (Rokurokusō-chō) लाई “जापानकै सबैभन्दा उच्चस्तरीय आवासीय क्षेत्र” भनिन्छ। तर यो बस्ती कहिले, कसले र कस्तो सोचका साथ निर्माण गरेको थियो?
यस शृङ्खलामा हामीले अहिलेसम्म 六麓荘 को “विशाल आवाससम्बन्धी अध्यादेश” को विषयवस्तु र यस ठाउँसँग जोडिएका हल्लाहरूको सत्यता जाँचेका छौँ। यसपटक हामी 芦屋市 का सामग्रीलाई मुख्य आधार बनाएर यस बस्तीको इतिहास पछ्याउनेछौँ। खोज्दै जाँदा प्रचलित कथन र नगरपालिकाका अभिलेखबीच केही सानातिना भिन्नतासमेत भेटिए।
“六麓荘” नामको उत्पत्ति
六麓荘 लाई “Rokurokusō” भनेर पढिन्छ। यसको नामको अर्थ “六甲山 (Mount Rokkō) को फेदीमा रहेको विश्रामगृह क्षेत्र” हो।
अहिले यो आवासीय क्षेत्र भए पनि नामले जनाएझैँ, यसको सुरुवात Osaka का व्यापारिक क्षेत्रका प्रभावशाली व्यक्तिहरूका लागि बनाइएको विश्रामगृह क्षेत्रका रूपमा भएको थियो।
सरकारी वन हस्तान्तरणबाट भएको सुरुवात
六麓荘 को विकास सन् 1928 (昭和3年) मा सुरु भएको थियो। पहिले सरकारी वन रहेको जग्गा हस्तान्तरणमा लिएर “株式会社六麓荘” ले यसको विकास गर्यो। यस अभियानको नेतृत्व Osaka का व्यवसायी 内藤為三郎 लगायतले गरेका थिए। उनीहरूले “पूर्वी एसियाकै उत्कृष्ट विश्रामगृह क्षेत्र बनाउने” परिकल्पना गरेका थिए भन्ने बताइन्छ।
यसका लागि Hong Kong Island लाई नमुना बनाइएको थियो। 芦屋市 को क्षेत्रीय योजनामा पनि 六麓荘 लाई 昭和3年 देखि Hong Kong Island का उच्चस्तरीय आवासीय क्षेत्रको नमुना पछ्याएर विकास गरिएको उल्लेख छ। पहाडको भिरालो जमिनमा फराकिला घडेरी र घुमाउरा सडक राखिएको यसको स्वरूप, भिरालो भूभागमै फैलिएको Hong Kong Island को आवासीय क्षेत्रसँग मिल्दोजुल्दो देखिन्छ।
“पूर्वी एसियाकै उत्कृष्ट विश्रामगृह क्षेत्र” कि “पूर्वी एसियाकै उत्कृष्ट स्वास्थ्यवर्धक स्थान”?
यहाँ एउटा भिन्नता भेटिन्छ।
अधिकांश सञ्चारमाध्यमले 六麓荘 लाई “पूर्वी एसियाकै उत्कृष्ट विश्रामगृह क्षेत्र” बनाउने लक्ष्यसहित निर्माण गरिएको भनेर紹介 गर्छन्। तर 芦屋市 को स्थानीय इतिहाससम्बन्धी सामग्रीमा भने 株式会社六麓荘 ले “पूर्वी एसियाकै उत्कृष्ट स्वास्थ्यवर्धक स्थान” भन्ने नारासहित जग्गा बिक्री गरेको उल्लेख छ।
त्यतिबेला 芦屋 वरपर निजी रेल कम्पनीहरूले रेलमार्ग आसपासका आवासीय क्षेत्रलाई “सुन्दर प्राकृतिक दृश्य भएको ठाउँ” र “स्वास्थ्यवर्धक स्थान” जस्ता शब्द प्रयोग गरेर बिक्री गर्थे। सफा हावा र पानी तथा पहाड र समुद्र नजिक हुनु सहरमा बस्ने मानिसहरूलाई आकर्षित गर्ने सबैभन्दा प्रमुख विशेषता थियो। त्यसैले विकासकर्ताको परिकल्पनामा यो “विश्रामगृह क्षेत्र” र बिक्रीको प्रचारमा “स्वास्थ्यवर्धक स्थान” थियो भनेर बुझ्नु स्वाभाविक हुन्छ।
समयावधिमा पनि केही फरक देखिन्छ। विकास सन् 1928 मा सुरु भए पनि नगरपालिकाका सामग्रीअनुसार जग्गाको वास्तविक निर्माण तथा बिक्री सन् 1929 देखि 1931 (昭和4〜6年) सम्म भएको थियो।
त्यो समयका लागि असाधारण आधुनिक पूर्वाधार
六麓荘 को विशेषता के थियो भने झन्डै 100 वर्षअघि नै त्यहाँ आजका उच्चस्तरीय आवासीय क्षेत्रसरहका सुविधा तयार पारिएका थिए। नगरपालिकाको स्थानीय इतिहाससम्बन्धी सामग्री र このまちアーカイブス अनुसार यसका मुख्य विशेषता निम्न थिए।
| विशेषता | विवरण |
|---|---|
| सडक | भूभागको बनावट उपयोग गरेर बनाइएका फराकिला घुमाउरा सडक पूर्ण रूपमा पक्की बनाइएको |
| घडेरी | प्रत्येक घडेरी 300〜400 त्सुबो वा सोभन्दा ठूलो |
| खानेपानी, ढल तथा सिटी ग्यास | विकासको सुरुवातदेखि नै व्यवस्था गरिएको |
| विद्युत् तार | दृश्य सौन्दर्य कायम राख्न जमिनमुनि राखिएको |
| यातायात | “六麓荘乗合自動車” नामको आफ्नै बस सञ्चालन गरिएको |
| मनोरञ्जन | स्केटिङ रिङ्क र टेनिस कोर्टसमेत स्थापना गरिएको |
विशेष गरी विद्युत् तारलाई जमिनमुनि राख्नु त्यस समयको क्रान्तिकारी प्रयास थियो। यद्यपि अहिलेको 六麓荘 का केही भागमा अझै पनि बिजुलीका खम्बा छन्। यसबारे अघिल्लो हल्ला परीक्षणसम्बन्धी लेखमा विस्तृत रूपमा紹介 गरिएको छ (※हल्ला परीक्षणसम्बन्धी लेखको लिङ्क)।
सम्पूर्ण बस्ती नै एउटा जापानी बगैँचा
नगरपालिकाको स्थानीय इतिहाससम्बन्धी सामग्रीमा अर्को रोचक विवरण पनि छ। 六麓荘 को सम्पूर्ण आवासीय क्षेत्रलाई एउटै जापानी बगैँचाजस्तो देखिने गरी डिजाइन गरिएको थियो।
प्राकृतिक भूभागलाई सकेसम्म जोगाउँदै “どんどん川” जस्ता साना खोलालाई एउटा घडेरीबाट अर्को घडेरीसम्म बग्ने गरी ल्याइएको थियो। खोलाले सडक काट्ने 11 स्थानमा फरक-फरक डिजाइनका ढुङ्गे पुल बनाइएका छन्। 阪神・淡路大震災 लगायतका कारण यी पुलमा क्षति पुगे पनि सन् 2003 मा तिनको मर्मत गरिएको थियो।
अहिलेको 六麓荘 क्षेत्रीय योजनामा हरियालीको अनुपात र ढुङ्गाले बनेका टेवा पर्खालसम्मका लागि विस्तृत नियम हुनुको कारण यही “सम्पूर्ण बस्ती एउटा बगैँचा हो” भन्ने डिजाइन दर्शनलाई निरन्तरता दिनु हो भनेर बुझ्दा कुरा स्पष्ट हुन्छ।
डाँडामाथिको उच्चस्तरीय होटल अहिलेको विश्वविद्यालयमा
सन् 1939 (昭和14年) मा 六麓荘 को अग्लो स्थानमा “芦屋国際ホテル” नामको उच्चस्तरीय होटल निर्माण गरिएको थियो। दोस्रो विश्वयुद्धपछि यसलाई GHQ ले आफ्नो नियन्त्रणमा लियो। सन् 1959 देखि यो 芦屋女子短期大学 (हालको 芦屋大学) को शैक्षिक भवनका रूपमा प्रयोग भयो। 阪神・淡路大震災 पछि उक्त भवन पुनर्निर्माण गरिएकाले पुरानो भवन अहिले अस्तित्वमा छैन।
आवासीय क्षेत्रभित्र विश्वविद्यालय हुनुको कारण यही होटलको इतिहाससँग जोडिएको छ। प्रसङ्गवश, जुलाई 2026 मा क्षेत्रीय योजना परिवर्तन गरी उचाइको सीमा पुनरावलोकन गरिएको क्षेत्र पनि यही विश्वविद्यालय भएको क्षेत्र थियो।
युद्धपछि घडेरीहरू साना भए
विकासको सुरुवाती समयमा यहाँका आवासहरूको औसत जग्गा क्षेत्रफल करिब 300〜350 त्सुबो थियो। तर युद्धपछि धनी वर्गमाथि उत्तराधिकार करको ठूलो भार परेपछि प्रत्येक घरको जग्गा क्रमशः सानो हुँदै गयो।
यही क्रम चलिरहे उच्चस्तरीय आवासीय क्षेत्रलाई नसुहाउने गरी जग्गा टुक्रिने खतरा थियो। स्थानीय टोल समितिमा उत्पन्न यही चिन्ताले आफ्नै निर्माण सम्झौता र पछि लागू भएका क्षेत्रीय योजना तथा अध्यादेशको रूप लियो।
六麓荘 को कालक्रम
| वर्ष | घटना |
|---|---|
| 1928年(昭和3年) | सरकारी वन हस्तान्तरणमा लिएर 株式会社六麓荘 ले विकास सुरु गर्यो |
| 1929〜1931年(昭和4〜6年) | “पूर्वी एसियाकै उत्कृष्ट स्वास्थ्यवर्धक स्थान” का रूपमा निर्माण तथा बिक्री |
| 1939年(昭和14年) | अग्लो स्थानमा 芦屋国際ホテル सञ्चालनमा आयो |
| युद्धपछि | होटललाई GHQ ले नियन्त्रणमा लियो। उत्तराधिकार करको प्रभावले घडेरीहरू थप टुक्रिन थाले |
| 1959年(昭和34年) | पुरानो होटल 芦屋女子短期大学 को शैक्षिक भवन बन्यो |
| 2003年(平成15年) | भूकम्पलगायतका कारण क्षतिग्रस्त ढुङ्गे पुलहरूको मर्मत गरियो |
| 2006年(平成18年) | 六麓荘町地区地区計画 स्वीकृत गरियो |
| 2007年(平成19年) | तथाकथित “विशाल आवाससम्बन्धी अध्यादेश” लागू भयो |
| 2018年(平成30年) | टोल समितिले नगरपालिकासँग बिजुलीका खम्बा हटाएर तार भूमिगत गर्न माग गर्यो |
| 2026年(令和8年) | क्षेत्रीय योजना परिवर्तन गरियो (विश्वविद्यालय भएको क्षेत्रको उचाइ सीमालगायत) |
सन् 2006 पछिका नियमहरूबारे “विशाल आवाससम्बन्धी अध्यादेश” को व्याख्यात्मक लेखमा विस्तृत रूपमा紹介 गरिएको छ (※विशाल आवाससम्बन्धी अध्यादेशको लेखको लिङ्क)।
सारांश
六麓荘 संयोगवश धनी मानिसहरू जम्मा भएको बस्ती होइन। सरकारी वन फँडानी गरी Hong Kong लाई नमुना बनाएर, विद्युत् तार जमिनमुनि राखी र सम्पूर्ण बस्तीलाई जापानी बगैँचाका रूपमा डिजाइन गरेर सुरुदेखि नै योजनाबद्ध रूपमा निर्माण गरिएको ठाउँ हो।
झन्डै 100 वर्ष बितिसक्दा पनि टोल समितिको सम्झौता र नगरपालिकाको क्षेत्रीय योजनाले त्यस डिजाइन दर्शनलाई जोगाइरहेका छन्। 六麓荘 का कडा नियमहरू विकासको सुरुवाती आदर्शलाई भावी पुस्तासम्म हस्तान्तरण गर्ने व्यवस्था हुन् भन्न सकिन्छ।
सन्दर्भ सामग्री
- 芦屋市 स्थानीय इतिहाससम्बन्धी सामग्री (精道村 को समय)
- 芦屋市 六麓荘町地区地区計画 को概要
- 三井住友トラスト不動産 このまちアーカイブス (住吉・芦屋)
- プレジデントオンライン
- 東洋経済オンライン
- ニューズウィーク日本版
六麓荘って、芦屋市民でも「行ったことない」説あるけど実際どう？
